Ел саен республиканың һәм илебезнең югары уку йортларына Туймазыдан йөзләгән кыз һәм егет укырга керә. Дип-лом алгач, туган ягына кайтучылар сирәк. Күпләре зур шәһәрләрдә калырга тырыша, теләсә кайсы эшкә дә риза була: дипломлы табиблар даруханәләргә урнаша, инженерлар кәрәз элемтәсе салоннарында гаджет сата, укытучылар исә шәхси икмәкханәләрдә камыр изә.
Бер ел элек республика Башлыгы Радий Хәбиров яшь белгечләрне туган якларына кайтару мәсьәләсен кузгатты. Үз чиратында, муниципалитетлар шушы бурычны үтәү буенча чаралар планы әзерләде. “Өйдә эшләү рәхәт!" дигән яңгыравык өндәмә дә уйлап табылды.
Туймазы районында да бу хәлне үзгәртергә кирәклеген аңладылар. Чөнки биредә дип-ломлы белгечләрне үз белгечлеге буенча дистәләгән буш эш урыны көтә. Шул уңайдан “Күзгә-күз әңгәмә” җыены оештырырга карар ителде. Анда башкарма хакимият, юнәлешле оешма вәкилләре, районның төп предприятиеләре җитәкчеләре белән очрашуга бүген-иртәгә диплом алачак һәм эш урыны эзли башлаячак 200ләп студент җыелды.
Булачак эш бирүчеләрнең рәт-рәт тезелгән стендлары буш эш урыннары тәкъдим итүдән кала, районга кайткан белгечнең имин тормыш этапларын да аерымачык чагылдырды: “Кирпеч-холдинг”ның төзелеш чималлары һәм “Металл-профиль” җәмгыятенең түбә калае үз йортың турындагы хыялларны чынга ашыру, “Корона”ның ортопедия матраслары – йортны кулайлаштыру, “САВА” ит комбинаты, “Бэкерай” җәмгыяте эшләнмәләре һәм фермерларның төрледән-төрле ризыклары мул табын һәм затлы деликатеслардан сыйлану мөмкинлеге бирә. Хәер, бу предприятиеләр җыенда катнашкан “Уралтехнострой-Туймазыхиммаш”, "Туймазы бетон ташучы автомобильләр җиһазлау заводы", “РиаПласт”, “СОЗАиТ” җәмгыятьләре белән беррәттән беренче чиратта үз хезмәт җимешен данлауга түгел, эшче алмаш җәлеп итүгә басым ясады.
– Биредә Туймазы завод-фабрикаларының бер өлеше генә тәкъдим ителгән, – дип ассызыклады район Хакимияте башлыгы урынбасары Ирина Токарева. – Районда машина эшләү, азык-төлек, химия, нефть химиясе, целлюлоза-кәгазь һәм башка 150ләп зур һәм урта сәнәгать предприятиесе исәпләнә. Алар арасында еллык продукция җитештерү күләме бер миллиард сумга җиткәннәре дә бар. Һәм, әлбәттә, аларның күбесе яңача фикер йөртүче, бурыч-йөкләмәләргә яңа карашлы яшь белгечләргә мохтаҗ.
– Безнең предприятие даими яңартыла, камилләшә, яңа эшчәнлек юнәлешләрен үзләштерә, – ди “Уралтехнострой-Туймазыхиммаш” җәмгыяте баш директоры Юрий Романов. – Бүген без стандартлардан тайпылган төрле җиһазлар җитештерәбез. Мәсәлән, безнең тарафтан ясалган бер резервуарның авырлыгы 160 тонна, икенче заказ – колоннаның озынлыгы 50 метр тәшкил итте.
Шул ук вакытта завод эшчәннәренең өчтән бер өлеше – 35 яшькәчә кешеләр.
– Безнең предприятие исә 2005 елда “КАМАЗ” компанияләре төркеменә кушылды, үзенең базар тармагында гына берегеп калмады, Сочидагы Олимпиадага һәм футбол буенча дөнья чемпионатына әзерлек барышында зур Русия инфраструктурасы проектларын тормышка ашыруда катнашты, – дип сүзгә кушылды “Туймазы бетон ташучы автомобильләр җиһазлау заводы” җәмгыятенең коммерция директоры Иван Авдеев. – Бездә үсеш-үрләү өчен мөмкинлекләр җитәрлек.
Өченче чыгыш ясаучы – “РиаПласт” җәмгыятенә нигез салучы Марат Шәйдуллин предприятиенең чит илгә озатылучы продукциясенә ихтыяҗ арту һәм максатка ярашлы заманча җиһазлар белән тәэмин ителүгә йөз тотуы турында бәян итте. “СОЗАиТ” җәмгыятенең коммерция директоры Сергей Силантьев 2019 елның завод өчен нәтиҗәле булуы турында сөйләде. Шушы дәвердә хезмәт җитештерүчәнлеге икеләтә арткан, нәтиҗәдә әзер продукция җитештерү кимендә миллиард сум тәшкил иткән.
Әмма егет һәм кызларны башкасы кызыксындырды: алар шундук кызыклы һәм югары хезмәт хакы түләнүче эшкә ия булачакмы? Хезмәт баскычы буенча үрләтәчәкләрме? Хезмәт эшчәнлеге барышында үзләренең белем дәрәҗәсен арттыра, командировкаларга, шул исәптән укырга бара, чит илгә чыга алачакмы? Күпчелек буш вазифалар эш тәҗрибәсе таләп иткәндә, нишләргә?
Бу сорауларга эш би-рүчеләр анык җавап кайтарды.
– Әгәр яшь белгеч “Миңа кирәк!” өндәмәсе астында эш эзләсә, беренче чиратта җитәкче: “Синнән миңа ни файда?” – кагыйдәсе буенча эш итәчәк, – диде Шәйдуллин. – Бу гадел дә.
Яңа эшкә килүченең файда-нәтиҗәлелек коэффициенты ким дигәндә аның хезмәт хакын акларга тиеш.
Әмма эш бирүче бу кешене өметле дип саный икән, ул мотлак аңа акча салачак: хезмәт хакын арттырачак, хезмәт баскычы буенча үрләтәчәк, укырга җибәрәчәк. Милек хуҗасы яки директор яхшы булганга гына түгел. Мондый караш булганда белгеч яхшырак эшли. Һәм күбрәк табыш китерә.
– Без исә гомумән белгечлеге буенча эшләргә өлгермәгән кешеләрне алырга тырышабыз. Тәҗрибәдән күренүенчә, аларны турыдан-туры сәнәгатьтә өйрәтү кулайрак, – ди Силантьев. – Хезмәт баскычы буйлап үрләүгә килгәндә, мисал китерәм: 12 ел эшләү дәверендә мин инженердан баш директор урынбасары вазифасына күтәрелдем. Безнең баш конструктор дүрт ел элек Туймазы предприятиеләренең берсендә көйләүче иде. Димәк, барысы да белгечләрнең үз кулында.
Җыенда катнашучы-ларның күбесе кичә югары һәм махсус урта уку йортлары тәмамлаучыларның тәҗрибә туплау мәсьәләсе белән дәүләт югарылыгында кызыксынулары турында беренче тапкыр белде. Көнбатыш районара мәшгульлек үзәге директоры Илгиз Сәгыйтов сүзләренә караганда, бүген уку йортларын тәмамлаучыларны үз белгечлекләре буенча стажировкалау буенча федерация программасы гамәлдә, аның кысаларында ярты ел дәвамында эш бирүчегә бер минималь хезмәт хакы күләмендә аларның хезмәт хакы чыгымнары кайтарыла. Ике як өчен дә файдалы бу: шушы дәвердә эш бирүче яшь белгечнең мөмкинлекләрен чамалый, яшь белгеч исә язмышын шушы сәнәгать белән бәйләргә теләү-теләмәвен хәл итә.
Генетиклар һәм педиатрлар кирәк
Районга эшкә былтыр 36 табиб кайткан. Әмма яшь алмашка ихтыяҗ бар әле: тар белгечләр җитми, терапевт һәм педиатрлар кирәк. Шуңа күрә районыбызга яшь медицина алмашы җәлеп итү эше дәвам итә. Аларның сафларын тулыландыру өчен мөмкинлекләр байтак: бүген илебезнең медицина оешмаларында Туймазыдан 252 кеше белем ала.
Махсус урта һәм югары уку йортлары студентлары белән очрашу барышында Туймазы үзәк район хастаханәсе баш табибы Зәбир Гыйздәтуллин, аның урынбасары Ирина Беляева саннарга һәм дәлилләргә тукталды.
Аларның сүзләренә караганда, бүген яшь белгечләргә төрле яклап ярдәм күрсәтелә: тәүге өч елда хезмәт хакына саллы өстәмә түләнә, фатир, тулай торактан бүлмә, шәхси йорт салу өчен җир бүленә.
33 табиб – “Авыл табибы”, 15 белгеч “Авыл фельдшеры” программаларында катнаша.
Шушы программалар кысаларында торак сатып алу өчен саллы акчалата субсидияләр бүленә.
Үзәк район хастаханәсе җитәкчеләре әзер кадрларны җәлеп итү белән генә чикләнми, яңа эш башлаучы табибларны үз канаты астына ала. Механизм җайга салынган: алтынчы курстан соң Туймазы хастаханәсе студентка ординатурага юллама бирә. Алмашка исә ике ел дәвамында, укуын төгәлләгәнче безнең дәваханәләрдә яки хастаханәләрдә эшләячәк белгечкә ия була.
Бүген шул рәвешле Туймазы үзәк район хастаханәсендә 36 клиника ординаторы эшли.
– Медицина тармагын сайлаучылар җиңел тормышка исәп тотарга тиеш түгел. Әмма безгә яхшы хезмәт хакы түләнә. Мин бу кадәр көтмәгән идем, – ди икенче ел шундый шартларда эшләүче яшь терапевт Алмаз Хәбибуллин. – Минем хезмәт хакы, мәсәлән, 50 мең сумнан да ким булмый. Кайвакыт 70 мең дә чыга. Барысы да кизү тору һәм хезмәтләндерү участогына бәйле. Шуңа 11 мең сум стипендия өстәлә. Яшәргә була!
Яшь табибларның күбесе туган районнарына кайтырга теләвен белдерде. “Травматолог булырга телим. Мин диплом алуга Туймазыда яңа травматология-хирургия корпусын төзеп өлгертәчәкләрме?” – дип кызыксынды БДМУның өченче курс студенты Владимир Дольников. “Генетик-биологка укыйм. Туймазыда шушы юнәлештәге белгечләргә ихтыяҗ бармы?” – дип сорады Казан федерация университетының өченче курс магистранты Ирина Фәрухшина. “Фармакадемия тәмамлаучыларга урын бармы? Педиатрлар өчен? Фельдшерлар? Эшсез калмас өчен, кайсы юнәлешне сайларга?” – дигән сораулар яудырды студентлар. Һәм һәркайсына җентекле җавап алды.
– Алты катлы травматология-хирургия корпусының проекты әзерләнә, шуңа күрә яшь белгечләрне сабырсызланып көтәбез, – дип җавап бирде үзәк район хастаханәсе җитәкчеләре. – Генетик-биолог эшчәнлеге өчен бездә 11 лаборатория бар. Буш эш урыннарына килгәндә: безгә педиатрлар, реаниматологлар, неонатологлар, акушер-гинекологлар кирәк. Әмма башта терапевтка яки педиатрга укырга киңәш итәбез. Аннары теләсә кайсы юнәлеш буенча махсуслашырга була.
420 мең сум – чик түгел
Авыл хуҗалыгы предприятиеләре җитәкчеләре белән кызыклы әңгәмә үтте. Мәсәлән, “Үзәк” МТСы филиалы – Туймазыдагы “Колос” хуҗалыгы директоры Альмир Гыймаев гади слесарьдан предприятие җитәкчесенә кадәр үрләве турында сөйләде.
– Бүген без һәр студентка аерым караш кулланабыз, – диде ул. – Әгәр кеше тырышса, көч салса, тора-бара аның саллы хезмәт хакы да, яхшы вазифасы да булачак. Авыл хуҗалыгында хезмәт хакы аз диләр. Бу дөрес түгел – теләге булган кеше акча эшли. Эш урыннары җитәрлек бездә – комбайнчылар, махсус техника шофёрлары, слесарьлар кирәк.
“Бишенде” җәмгыятенә зоотехник, агроном һәм электрчы таләп ителә. Өстәвенә, сәнәгать буенча җитәкче урынбасары Артур Гыйрфанов сүзләренә караганда, яшь белгечләрне төрле өстәмәләр һәм уңайлыклар көтә. Шул исәптән – түләүсез торак һәм хәтта махсус автомобиль.
Тәҗрибәдән күренүенчә, яшь белгечләр яхшы хезмәт хакына исәп тотарлык эшкә урнашырга тырыша. Мәсәлән, “Нерал-Матрикс” җәмгыятендә бүген хезмәт хакы 40 мең сумга җиткән. Нәтиҗәдә, предприятиедә эшләүчеләр уртача 32 яшьтә.
“ТуймазыАгрогриб” крестьян-фермер хуҗалыгы директоры Олег Фәррахов кайбер яшьләрнең белем дәрәҗәсе түбән булу һәм эшләргә теләге булмаудан зарланды. Аларның предприятиесендә исә эшләргә һәм яхшы хезмәт хакы алырга була: быелгы урак чорында аларның комбайнчысы ике ай эчендә 420 мең сум алган. Шуңа өстәп, бу хуҗалык эшчәннәре түләүсез торак һәм туклану белән тәэмин ителә. Әгәр бирегә гөмбә үстерү һәм азык-төлек сәнәгате белгеч-технологлары килергә уйласа, аларны колач җәеп каршы алачаклар.
Үз чиратында яшь авыл хуҗалыгы белгечләренә дәүләт тә саллы ярдәм күрсәтә. Мәсәлән, 500 мең сум күләмендә субсидия бүлә. Быелдан исә “Авыл биләмәләрен тоташ үстерү” дәүләт программасы кысаларында – авыл җирендә торак сатып алу өчен 2,7 процент өстәмә белән ипотека кредиты тәкъдим ителә.
– Иң мөһиме – хыялланырга курыкмагыз, – дип билгеләде җыенны төгәлләп, Туймазы районында туып үскән, “Башкортстан” теле-радиокомпаниясе баш директоры Рөстәм Зарафетдинов. – Хыял булса, максат барлыкка киләчәк. Аңа ирешү фәкать сездән генә торачак. Нәрсәне тормышка ашырырга теләвегез мөһим түгел. Иң мөһиме – хәрәкәтләнегез: яңа интернет яисә автомобиль уйлап чыгарасызмы, яңа завод яисә маникюр салоны ачасызмы... Үз кулларыгыз, үз акылыгыз белән эшләнгән булсын ул.
Әйе, акчаны бар җирдә дә эшләргә була. Әмма туган ягыңда эшләү рәхәтрәк. Әйдәгез предприятие, оешма, җитәкчеләренең тәҗрибәсен һәм аз гына иске карашлылыгын сезнең иҗат итү һәм тормышка ашыру теләге белән берләштерик. Ахыр чиктә рес-публикабызны яңа баскычка күтәрү мөмкинлеге бирәчәк бу. Аны Русиядә иң алдынгы республика дәрәҗәсенә чыгарачакбыз.